Un neno coitado

Na escola de D.Eduardo, “o Cabesiña”.

Espreitando aquel mundo hostil, de loita de clases a pé de rúa, de pecado e medo ao inferno, dun Deus totalitario á imaxe e semellanza de Franco”.

Era un neno obediente, o típico espectador responsable. Con seis anos fun á escola de párvulos que tiñan as monxas en Cimadevila. Lembro unha árbore que se imaxina alta e mesta. Despois fun á escola pública, que era unha unitaria que estaba na Fonte do Galo, onde daba clases dona Carmen. Os rapaces chamábana a “machorra”. Era unha muller dura, falanxista da cabeza aos pés, que á mínima marcábache a cara cunha soberbia labazada. Ir á escola era un suplicio. Había moita violencia entre os compañeiros. E os castigos como medida pedagóxica era o pai noso de cada día, ben de xeonllos contra a parede, ben cos brazos en alto sostendo uns libros. E aquela regra de metro deixada caer de canto contra as pegadas dos dedos ou por detrás dos xeonllos facíache dano de verdade. Cando maiores pasabamos á escola de D. Eduardo, o marido de dona Carmen, que estaba na rúa que hoxe se chama avenida de Cuba. Este señor fóra alférez na guerra e por iso déronlle o título de mestre. Tamén chegou a ser alcalde. Os nenos chamábanlle “o cabesiña”.

Daquela non se salvaba ninguén de ter un alcume. Incluso as familias herdaban os motes. O meu pai era “parrolo”;un bo amigo meu é “Botina”, outro “Meleiro”, etc.

Despois da guerra civil, España quedou sen intelectuais, sen catedráticos, sen mestres; uns fuxidos ao exilio, outros foron fusilados, e moitos arredados da docencia e condenados ao ostracismo e á humillación.

Tiñamos por libro de texto aquela famosa “Enciclopedia”, conxunto de saberes elementais misturados con relixión e política nacional-católica.

As diferencias sociais eran moi acusadas. As pelexas entre arrabaldes eran moi violentas, utilizando croios e tira bolas que deixaban fendas na testa, as chamadas “conachas”. As balestas dos paraugas rotos eran frechas, normalmente empregadas para asaetear aos gatos.

Pero os veráns eran fermosos; mañá e tarde estabamos na praia de Rodeira. Algunhas tardes iamos a San Roque a merendar.

Os invernos eran tediosos, poallaba sempre ou ventaba un sudoeste de mil catanos.

A nenez pasou axiña, xogando ás bólas de arxila e aos “bolarios”, aquelas bólas de vidro ou lanzando as buxainas; todos estes artefactos os mercábamos nunha tendiña con banzo cara abaixo incluído, dunha velliña oronda, que tiña por mote “a Cabasa”. Tamén facíamos carreiras de carros construídos con dúas rodas que eran dúas boias de cortiza dos aparellos, empetadas nun eixo que era un anaco de pau de basoira cun rebaixe no medio onde espetábamos unha cana á que previamente rebaixábamos no extremo máis groso. Tamén coleccionabamos chapas de refrescos e propagandas de cine, que eran obxecto de intercambio nos diferentes xogos.

Eramos máis ricos que agora porque precisabamos poucas cousas para ser felices. Pero os tempos de hoxe en día son mellores, ninguén vai con medo á escola, ninguén leva remendos, nin pizarrín, nin tinteiro, nin van medio descalzos, nin con caras de esfameados. Afortunadamente non hai dúas clases de alumnos, os listos e os burros, que normalmente coincidían con ricos e pobres.

Cursei os cinco primeiros cursos de bacharelato interno no Colexio San Narciso de Marín.

Os luns collía o “coche de línea”, que así lle chamabamos a un autobús tipo inglés, que conducía o señor Amable -home corpachón e afable coma o seu propio nome indica- que me deixaba en Marín e os sábados retornaba para pasar o fin de semana na miña casa.

 

 

Nos recreos da tarde, na porta da peluquería, sentaba o irmán Rivas, a quen lle puxéran o mote de “Cantajalisia”, porque tocaba a gaita. Aquel afable home pasaba as tardes tomando notas do significado de miles de vocábulos galegos, aproveitando que había nenos de moitas partes da provincia e debuxando incluso os aparellos ou as formas do terreo, se viña ao caso.

Anos despois de deixar o colexio, souben que fixera a carreira de Filoloxía Románica e que rematara sendo profesor na Universidade de Santiago de Compostela, membro da Real Academia da Historia e membro da comisión de Toponimia de Galiza. Foi un exemplo de sabedoría, por laborioso, paciente e humilde.

Só teño malas lembranzas pola violencia fisica que imperaba naquela na didáctica escolar, e na miña época houbo dous sádicos, un destes elementos foi reitor e impartía latín, e outro impartía francés, se vístedes algunha vez a película “Os rapaces do coro”, quédase curta, mais se aproxima a aquela realidade que vivimos no colexio vello, cando estaba á beira da igrexa.

Con todo agradezo o acervo científico e o talante intelectual que recibín daqueles mestres, do señor Ugarte, profesor de química e do crego Angel Eguren, que descobriu as miñas dotes para a lírica.

Angel Eguren Ugarte era vasco de pura cepa, nacera en Oñate (Guipúzcoa), o 11 de marzo de 1916 no caserío familiar de Azpikoa. Cursou estudos de Filosofía e Teoloxía e ao longo de 40 anos adicuose ao estudio, ás clases, principalmente de literatura e a descobrir inquedanzas artísticas nos seus alumnos no colexio San Narciso. Foi o noso guieiro intelectual, gracias a el nos fixemos libres, críticos e utópicos tamén.

 

A nosa amistade continuou despois de deixar de ser alumno no centro. Aquel vasco tenme acompañado a unha librería que había en Pontevedra, “Libreria Sutil”, para poder conseguir libros de León Felipe ou de Pablo Neruda, que estaban prohibidos e viñan de México e de Arxentina de forma clandestina.

Desta época foi cando me carteei, non sei como, con Alejandro Finisterre, seudónimo de Alexandre Campos Ramírez, poeta, inventor da mesa de futbolín, fundador e director da “Editorial Finisterre Impresora”, que editou a obra de León Felipe. Esa editora sacaba a revista do centro galego de Mexico e tamén publicou o primeiro libro de Ernesto Guerra da Cal, poeta galego que coñecín pasado os anos e con quen entablei unha cordial amistade epistolar.

 

 

Representación de “Os vellos non deben namorarse”
por mozos da Residencia de Estudante de Pontevedra
no Teatro Principal 1973 ?

(Se alguén sabe os nomes destes comañeiros da foto, agradezo mos faga chear)

En Pontevedra, na Residencia de Estudantes da Caixa de Aforros, estiven alugado un ano mentres fixen o COU no Instituto Sánchez Cantón. Na Residencia facíanse mesas redondas, nas que participaba xunto a outros bos amigos, que os anos foron borrando sen querer os seus nomes. Tamén representamos por vez primeira, no Teatro Principal, “Os vellos non deben namorarse” de Castelao, todo un fito, en plena ditadura franquista.

Cando comecei a empregar o galego como idioma exclusivo dos meus versos, Eguren levoume nunha tarde de invernía á casa de Manuel Cuña Novás con quen iniciei unha fonda amistade para o resto dos días. El foi quen me prologou o meu primeiro libro Cántigo e na revista anarquista “La Campana” que publicaban os seus fillos publiquei un cativo ensaio sobre Rainer Mª Rilke. Por el souben algunhas confidencias cómicas dalgúns afamados escritores galegos, que non é o lugar para contalas. Mentres estivo convalecente, fun confidente e contertulio na habitación onde estaba postrado, alí leu os meus primeiros versos, alí oín disertar sobre existencialismo, sobre Sartre e Camus.

 

Por el souben da colección de poesía Benito Soto (o pirata da Moureira), proxecto editorial levado a cabo en Pontevedra entre 1948 e 1952 polos poetas Emilio Álvarez Negreira, Sabino Torres Ferrer e polo propio Cuña Novás. Nesta colección editou o seu “Fabulario Novo”, que levantou manualmente as letras de chumbo para a caixa de imprenta. Nesa coleción editou Cunqueiro “Dona do Corpo dourado”, Manuel María “Muiñeiro de brétemas”, Luís Pimentel Triscos, e comezou a facer os primeiros poemas Celso Emilio Ferreiro,…

 

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s